آپراکسی گفتار (گفتاردرمانی و رویکرد آن)

1. اسباب بازی های گفتاردرمانی

2. اختلال آپراکسی از دیدگاه گفتاردرمانی چه زمانی اتفاق می افتد؟

3. انواع آپراکسی گفتار 

4. چه عواملی باعث بروز آپراکسی گفتاری می شود؟

5. آپراکسیای کلامی دقیقاًَ چه مشکلاتی در گفتار کودک ایجاد می کند؟

6. موارد تأثیر آپراکسی گفتارازنظرگفتاردرمانی

7. بهترین برنامه رایگان برای گفتاردرمانی

8. در این باره چه کاری می توانم انجام دهم؟

9. فعالیت های تکراری و بلینگ کردن

10. مشکلاتی که در منزل هنگام کار گفتاردرمانی در منزل ممکن است برای شما ایجاد شود

 
 
 
 
اختلال آپراکسی زمانی است که مغز قادر به برنامه ریزی و هماهنگی حرکات عضلانی برای اقدامات خاص نیست. همچنین به عناوین زیر هم در کتاب ها و مجلات از آن یاد شده است...
 
  • آپراکسی رشدی یا آپراکسی دوران کودکی گفتار(کنش پریشی گفتار)
  • دیس پراکسی کلامی
  • دیس پراکسی کلامی در حین رشد
  • دیس پراکسی گفتار
  • دیس پراکسی حرکتی
 
 
 

اسباب بازی های گفتاردرمانی

در کنار آپراکسی کلامی، بهترین اسباب بازی ها برای تمرین گفتار درمانی در منزل را در لینک زیر مشاهده نمایید.
 
لینک سیباک (صفحه اینیستاگرام سیباک را بگذار یک عکس از اسباب بازی سیباک هم بزار وسط این مقاله
 
 
 
 
 

آپراکسی اختلال گفتاری چیست؟

اختلال آپراکسی زمانی اتفاق می افتد که سیگنال از مغز به سمت دهان تغییر کند یا شکسته شود. هر کلمه ای که از دهان ما بیرون می آید قبل از گفتن توسط مغز ما برنامه ریزی می شود. مغز ما بسیار سریع کار می کند تا اصوات را در کلمات و کلمات را در جمله ها قرار دهد. وقتی ما از «کلمات پر کننده جملات» مانند «uh» یا «um» یا  مثلاً اصطلاحاً مکث روی حروفی مثل ام در حین صحبت کردن استفاده می کنیم، مغز به سیگنال موجود در دهان ما زمان کافی برای بررسی و بازگشت به حافظه می دهد تا بتواند بهترین عملکرد را در خروج کلمه از خود نمایش دهد. در واقع ما با منو و مون کردن حین صحبت کردن داریم، از مغزمان وقت می خریم تا بتوانیم هم کلمات را پیدا کنیم و جمله بسازیم و هم منظورمان را درست برسانیم و هم درست ادا کنیم.
این فرآیند بسیار پیچیده و سخت است. کافی است محرک صوتی یا محرک دیداری یا محرک لمسی و یا محرکی که از حس احشایی با ما می رسد، مانند درد و گرسنگی وسط مکالمه و گفتار ما بر ما وارد شود آن وقت سیگنال های توجهی به سمت آن محرک ها خواهند رفت و دیگر تمرکز و انرژی لازم را برای گفتار و مواردی که در بالا گفتیم نخواهیم داشت. شما فرض کنید در کودکانی که در ادای کلمات و جمله بندی صحیح و منظور رساندن در گفتار دچار مشکل هستند همین مشکل بوجود آید. مثلاً بیش حسی لمسی داشته باشند. پوستشان با یک برخورد دست نفر مقابل به خارش بی دلیل بیفتد. یا بیش حسی شنیداری داشته باشد با یک صدای مزاحم حس ناراحتی برای وی بوجود آید. یا مثلاً حس سرگیجه در حین صحبت کردن داشته باشد. خوب تکلیف مشخص هست! هنگامی که آن سیگنال تغییر کند یا شکسته یا تخریب شود و به هر دلیل قطع  شود، حرکات ارادی تولید صدا و کلمات را دشوار می کند (به نمونه های زیر مراجعه کنید).

 
آپراکسی گفتار به این معنی نیست که کسی عضلات دهان ضعیفی دارد.
 
 
 
 
 

انواع آپراکسی

دو نوع آپراکسی گفتار وجود دارد که آسیب شناسان گفتاری را به چالش می کشاند:

1. آپراکسی دهانی (oral apraxia):
فرد در ایجاد حرکات ارادی عضلات دهان دچار مشکل می شود. برای مثال فرد می تواند به طور تصادفی زبان خود را بیرون بیاورد، اما اگر از او بخواهید این کار را انجام دهد، نمی تواند.

2. آپراکسی کلامی (verbal apraxia):
این نوع کنش پریشی کلامی از نوع قبلی شایع تر است  و فرد در توانایی برنامه ریزی و برنامه ریزی حرکات ارادی برای گفتن اصوات و کلمات مشکل دارد. اگر از فرد بخواهید 4 بار بادبادک بگوید، ممکن است بگوید «بادباک، باد-باد، باک-باد، باباک
 
 
همچنین آپراکسی گفتار به دو صورت هم می تواند باشد آپراکسی رشدی که از بدو تولد کودکان را تحت تأثیر قرار می دهد، و آپراکسی اکتسابی که می تواند فرد را در هر سنی تحت تأثیر قرار دهد، اما اغلب بزرگسالان را تحت تأثیر قرار می دهد. به هر حال مهم ترین علامت آپراکسیا عدم توانایی کودک برای ادای کلمات به صورت ارادی است.
 
 
آپراکسی گفتار
 
 
 
 

چه عواملی باعث بروز آپراکسی گفتاری می شود؟

مشابه برخی اختلالات گفتاری، گفتاردرمانگرها از علت ایجاد آن اطمینان ندارند. مانند بزرگسالان، کودکان می توانند به دلیل سکته مغزی، تومور یا آسیب سر، دچار آپراکسی گفتاری اکتسابی شوند. به نظر می رسد که آپراکسی گفتار پسران بیشتر دختران را تحت تأثیر قرار می دهد.Caruso & Strand   در سال  ۱۹۹۹ برخی از فاکتورهای مشترکی را که هنگام ارزیابی کودکی که تصور می شد دارای آپراکسی گفتاری رشدی هستند، جستجو می کردند، گردآوری کردند. آنها اظهار داشتند که آپراکسی گفتار ممکن است به دلایل زیر بروز کرده باشد:
  • یک سندرم ژنتیکی خاص وجود داشته است به عنوان مثال داون، ایکس شکننده
  • کودک یک سابقه بیماری عصبی یا آسیب دیدگی داشته باشد.
  • یکی از اعضای خانواده مشکوک به اختلال آپراکسی گفتار باشد.
  • یک کودک فعالیت حرکتی ضعیف و همراه تأخیر داشه باشد.
  • کودک دارای هماهنگی حرکتی ضعیف
  • کودکی که الگوهای تغذیه غیر طبیعی دارد
  • در هنگام بازی تقلیدی با کودک اصوات یا حالات صورت ناهنجاری مشاهده شود.
  • سابقه خانوادگی یک اختلال ارتباطی و یا نوشتاری یا اختلالات یادگیری وجود داشته باشد.
 
آنها همچنین اشاره کردند که کودکان خردسال مبتلا به آپراکسی گفتار ممکن است داشته باشند:
  • مشکلات تغذیه
  • کمبود  بازی صوتی  و غان و غون کودک در هنگام شیرخوارگی
  • در دوران نوزادی تقلید کمی نشان داده شده است
  • تأخیر در مهارت های کلامی ابتدایی
  • اختلالات رفتاری ، خلق و خوی و انعطاف ناپذیری در موقعیت های اجتماعی
  • مشکل در پیشرفت طبیعی در گفتاردرمانی
  • تکرار زیاد یک کلمه قبل از بیان آن برای اصلاح ان کلمه
  • ایجاد خطاهای بیشتردرگفتار وزبان کودک  با افزایش طول کلمه
  • برتری شدید زبان دریافتی در کودک نسبت به زبان بیانی او
 
 
 
 

آپراکسیای کلامی دقیقاًَ چه مشکلاتی در گفتار کودک ایجاد می کند؟

اختلال آپراکسی کلامی در کودک می تواند آنقدر ملایم باشد که فقط یک یا دو خطای گفتاری داشته باشد، یا گهگاه با برخی کلمات چند هجایی دست و پنجه نرم کند یا اینقدر شدید است که کودک نمی تواند ارتباط برقرار کند (فقط صداهای واکه را می گوید) و برای برقراری ارتباط از زبان اشاره استفاده می کند یا از تصاویر صفحه معروف ارتباطات استفاده می کند و یا دست والدین را می گیرد به سمت منظور خود می کشاند (این از همه شدیدتر است)
 
 
اگر کودکی دچار نقص حرکتی باشد، به احتمال زیاد بر رشد آواشناسی و سایر توانایی های زبانی تأثیر می گذارد 
 
 
 
 
 

موارد تأثیر آپراکسی گفتار

آپراکسی گفتار روی موارد زیر تأثیر زیادی می گذارد:
 
  • واژگان
  • سازمان اطلاعات گفتاری
  • دستور زبان
  • خواندن
  • نوشتن
  • املاء
  • ریاضی
  • هماهنگی
  • جویدن
  • قورت دادن
 
 


بهترین برنامه رایگان برای گفتاردرمانی

در اینجا به معرفی یک نرم افزار یا شاید بهتر است بگویم اپلیکیشن در زمینه گفتاردرمانی کودکان اشاره می کنیم. نرم افزار گفتاردرمانی بهارک که نسخه فارسی آن هم اکنون در اختیار همکاران گفتاردرمانی عزیز و همکاران روان شناس قرار دارد. این نرم افزار به دلیل تصاویر واضح و کاربردی که ارائه می کند می تواند گزینه مناسبی برای درمان در منزل والدین گرامی کودکان دارای اختلالات گفتاری محسوب شود. بهترین کلینیک گفتاردرمانی باید همیشه داشتن برنامه در منزل را برای کودکان مراجعه کننده به مرکز گفتاردرمانی مد نظر داشته باشد. به همین دلیل ارزیابی توامندی های این نرم افزار را از سرخانم ساناز دهقانی متخصص گفتاردرمانی کودکان جویا شدیم. ایشان تأکید کردند که برای اینکه کودک دارای اختلال آپراکسی گفتاری در منزل تمریناتی را بگذراند حتماً می تواند کمک کننده باشد. به همین دلیل در اینجا لینک استفاده از این نرم افزار را در اختیار مخاطبین عزیز قرار می دهیم تا با اطلاعات بهتر و کیفیت بهتری بتوانید با کودکان خود در منزل البته با کمک و راهنمایی گرفتن از متخصص گفتاردرمانی شرایط کودک خود را بهبود ببخشید.
 
 
نرم افزار بهارک
 
 
 
 
 

گفتاردرمانی برای کمک به اختلال آپراکسی گفتار چه کاری انجام می دهد؟

گفتاردرمانگران روش های مختلفی را در مورد کودکانی که به آپراکسی گفتاری مبتلا هستند استفاده می کنند. رویکردهای مختلف بر روی 4 نوع هشدار تمرکز دارند، مانند:
 
  • لمسی: مانند دستکاری بدنی (کشش و نوازش) و ماساژ
  • شنیداری: شنوایی
  • حرکتی: مانند حرکت بدن
  • دیداری: مانند تماشای دهان در آینه و تماشای تصاویر حروف و ادای آن ها در فیلم
 
 
درمان باید مکرر، شدید و متمرکز باشد. هاینز (1985) تکنیک هایی را که از تحقیقات خود درباره آپراکسی گفتار استفاده می کرد خلاصه کرد. 
 
  • تمرینات فشرده و متمرکز (هم تقلیدی و هم دستور)  در حرکات جدا شده زبان و لب
  • تقلید از مصوت ها و صامت های پایدار
  • تقلید از هجا و کلمات
  • سرعت بیان را کاهش  دهند و نظارت برگفتار خود را تسهیل کند
  • لغات اصلی را معرفی کنید
  • عبارات حامل را برای ایجاد پایه ای برای افزایش جملات معنی دار استفاده کنند
  • ریتم، صدا و استرس ، همراه با حرکات دست و پا برای کمک به کودک در تعیین توالی حرکتی گفتار
  • ابزاری که می تواند درک و آگاهی را در دهان کودک ایجاد و افزایش دهد
 
 
 
 

در این باره چه کاری می توانم انجام دهم؟

سرکار خانم ساناز دهقانی متخصص گفتاردرمانی در همین زمینه نکات بسیار خوبی را در مورد آنچه والدین می توانند هنگام کار با کودک در خانه با کودک انجام دهند ارائه می دهند. ایشان پیشنهاد می کنند که فعالیت های کلامی کم فشار مهمترین کاری است که والدین می توانند برای کمک به آنها انجام دهند. برخی از نمونه ها عبارتند از:
 
  • آهنگ ها
  • شعرها
 
استفاده از روتین های کلامی
 
  • کتاب های تکراری  قصه
  • کارهای روزمره (نماز خواندن، مهمانی های اجتماعی، دید و بازدیدهای فامیلی)
 
وی والدین را ترغیب می کند تا با ساختن شعر، ترانه یا گفته هایی درباره آن ها، کارهای روزمره را به روال کلامی تبدیل کنند:
مثالاً هنگامی که برای خوردن شام آماده می شوید می توانید کلمات زیر را به آهنگ مورد نظر خود بگویید (قافیه های کودکانه ساده ترین است). «بخور، بخور، بخور، من دوست دارم غذا بخورم، من دوست دارم غذا بخورم، غذا بخورم» این مثال را می توان برای هر فعالیتی تکرار کرد؛ شنا، استحمام، پیاده روی، دویدن، رانندگی، خرید، بازی، سرسره، مسواک (مو یا دندان)، صعود، موج، نوشیدن، خزیدن و غیره.
 

او توصیه می کند به جای شمردن، عکس ها در کتاب را نشانه گذاری کنید یا با انگشت یا برچسب یا هایلایت:
مثالاً وقتی هنگام خواندن کتاب با تصویری از بیش از یک چیز مواجه می شوید (به عنوان مثال 2 سگ یا بیشتر). به جای گفتن «دو سگ»، بگویید: «دو سگ، (به هر کدام اشاره کنید و بگویید) سگ، سگ» و مثلاً اگر با دو توپ مواجه می شید به جای گفتن وای دو تا توپ با انگشت اشاره روی هر توپ بکوبید و بگویید توپ، توپ
 
 
 


فعالیت های تکراری و بلینگ کردن

مثالاً هنگام چیدن میز می توانید بگویید: بشقاب، بشقاب، بشقاب، بشقاب، بشقاب، بشقاب یا چاقو، چاقو، چاقو، چاقو، چاقو، چاقو. هر چقدر که کسل کننده به نظر برسد، انجام این کار آسان و سرگرم کننده و لذت بخش خواهد بود. بنابراین پیش بروید و با آگاهی رفتار کنید، بیش از حد سر حال و پر انرژی باشید و کلمات را 4-5 بار یا بیشتر تکرار کنید.
 
 
 
 

مشکلاتی که در منزل هنگام کار گفتاردرمانی در منزل ممکن است برای شما ایجاد شود

کلمه را بیش از حد می کشد؟
پاسخ متخصص گفتاردرمانی کودکان:
بله باید برای شروع گفتار صحیح این اتفاق بیفتد

آیا احساس تنهایی خواهید کرد؟
پاسخ متخصص گفتاردرمانی کودکان:
بله شاید این احساس که چرا من باید چنین کودکی داشته باشم... یا اینکه فقط من هستم که چنین  مشکلاتی دارم.... یا اینکه  اصلاً من تنها هستم و کسی به من کمک نخواهد کرد... اینها همه در همه والدین مشترک هستند و کم کم با بهبود کودک از بین می روند.

 
آیا کودک هم خودش در درمان آپراکسی آگاه است و ممکن است به ما کمک کند؟
پاسخ متخصص گفتاردرمانی کودکان:
این بستگی به سن کودک و البته مهارت های شناختی کودک شما داره و در نهایت صبر شما در برخورد با این مشکل البته تجارب ما در زمینه گفتاردرمانی کودکان این دیده شده که خانواده هایی که آرامش درونی خوبی دارند، با یک برنامه منظم و دقیق توانسته اند بر مشکل غلبه کنند.
مهمتر از همه، گفتن این همیشه آسانتر از انجام دادن است. تا آنجا که ممکن است صبر کنید. این اختلال برای فرد بسیار ناامید کننده است و می تواند برای کل خانواده هم باشد.
 
 
 
خاطرتون باشه که استفاده از ریتم و آهنگ در فراگیری زبان و تقلید صحیح و تکرار درست کلمات بسیار اهمیت داره. بسیاری از کودکان دارای اختلالات آپراکسی گفتار با استفاده از بیان و تکرار در شعر آهنگ موسیقی می توانند آپراکسی موجود در گفتار خود را اصلاح کنند. بنابرایین استفاده از  آهنگ هایی که دائماً یک کلمه را با ریتم تکرار می کنند برای رفع این اختلال مؤثر خواهد بود.
 
 
 
اگر مشکوک هستید که فرزند شما دچار آپراکسی گفتار است، بلافاصله به یک آسیب شناس گفتار زبان و یا یک متخصص گفتاردرمانی کودکان خوب مراجعه نمایید. آن ها می توانند راهنمایی ها، ارزیابی ها و مداخلات بسیار دقیق از این مساله به شما آموزش دهند.
 



 

مقالات پیشنهادی: